Η 15η Ιουνίου έχει καθιερωθεί από τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών ως η «Παγκόσμια Ημέρα Ευαισθητοποίησης για την Κακοποίηση των Ηλικιωμένων», μια ημέρα αφιερωμένη στην ανάδειξη ενός φαινομένου που συχνά παραμένει αόρατο πίσω από κλειστές πόρτες και σιωπηλές καθημερινότητες. Η κακοποίηση των ηλικιωμένων δεν αφορά μόνο τη σωματική βία. Περιλαμβάνει την παραμέληση, την ψυχολογική πίεση, την κοινωνική απομόνωση, την οικονομική εκμετάλλευση, αλλά και την έλλειψη πρόσβασης σε υπηρεσίες φροντίδας και υποστήριξης.
Κάθε ηλικιωμένος άνθρωπος κουβαλά μια ολόκληρη ιστορία ζωής και δικαιούται να συνεχίσει τη διαδρομή του με ασφάλεια, φροντίδα και σεβασμό. Η αξιοπρέπεια, η ανάγκη για φροντίδα, η ασφάλεια και η ανθρώπινη παρουσία δεν έχουν ηλικία. Για τον λόγο αυτό, την ημέρα αυτή αξίζει να αναγνωρίσουμε όχι μόνο τις ανάγκες των ατόμων τρίτης ηλικίας, αλλά και τη σημασία των ανθρώπων και των υπηρεσιών που βρίσκονται καθημερινά στο πλευρό τους. Ιδιαίτερα στις νησιωτικές και απομακρυσμένες περιοχές, όπου οι δυσκολίες της καθημερινότητας γίνονται συχνά μεγαλύτερες, η παρουσία δομών κοινωνικής φροντίδας αποκτά ακόμη πιο ουσιαστική σημασία.
Στην Άνδρο, εδώ και περισσότερες από δύο δεκαετίες, το πρόγραμμα «Βοήθεια στο Σπίτι» αποτελεί ένα ζωντανό παράδειγμα έμπρακτης κοινωνικής αλληλεγγύης. Μια διακριτική αλλά πολύτιμη παρουσία που χτυπά καθημερινά πόρτες, προσφέρει φροντίδα, ανακούφιση και συντροφιά, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην πρόληψη της παραμέλησης και του κοινωνικού αποκλεισμού.. Η ιστορία του αξίζει να ειπωθεί...
«Μια φορά κι έναν καιρό… ήταν το Βοήθεια στο Σπίτι»
Η ιστορία μιας κοινωνικής δομής που έγινε σημείο αναφοράς για την Άνδρο.
Μια φορά κι έναν καιρό, σε ένα νησί όπου η θάλασσα ενώνει αλλά και απομονώνει, γεννήθηκε μια ιδέα: κανένας άνθρωπος να μη μένει μόνος απέναντι στις δυσκολίες της ηλικίας, της ασθένειας ή της κοινωνικής ευαλωτότητας. Έτσι ξεκίνησε στην Άνδρο το πρόγραμμα «Βοήθεια στο Σπίτι», μια υπηρεσία που έμελλε να εξελιχθεί σε σταθερό πυλώνα κοινωνικής φροντίδας για ολόκληρο το νησί.
Η πρώτη δομή δημιουργήθηκε το 2003 στη Χώρα της Άνδρου. Δύο χρόνια αργότερα, το 2005, ακολούθησαν οι δομές του Γαυρίου και του Κορθίου, επεκτείνοντας το δίκτυο φροντίδας σε όλη τη γεωγραφική έκταση του νησιού. Εκείνη την περίοδο, η στελέχωση των τριών δομών περιλάμβανε τρεις ψυχολόγους, τρεις νοσηλεύτριες και τέσσερις οικογενειακές βοηθούς, οι οποίοι ανέλαβαν να φέρουν την κοινωνική μέριμνα μέχρι το κατώφλι των ανθρώπων που τη χρειάζονταν περισσότερο.
Μέσα από την ψυχοκοινωνική υποστήριξη, τη συμβουλευτική, τη νοσηλευτική φροντίδα και την οικογενειακή βοήθεια, το πρόγραμμα δεν περιορίστηκε μόνο στην κάλυψη πρακτικών αναγκών της καθημερινότητας. Δημιούργησε σχέσεις εμπιστοσύνης με τους ωφελούμενους και τις οικογένειές τους, προσφέροντας στήριξη με σεβασμό στην προσωπικότητα, την αυτονομία και την αξιοπρέπεια του κάθε ανθρώπου.
Η πορεία, όμως, δεν υπήρξε εύκολη… Η νησιωτικότητα δημιούργησε από την πρώτη στιγμή ιδιαίτερες προκλήσεις. Οι μεγάλες αποστάσεις, οι δυσκολίες στις μετακινήσεις, οι καιρικές συνθήκες, αλλά και η δυσκολία συνεργασίας με εξειδικευμένους φορείς εκτός νησιού απαιτούσαν καθημερινά επιμονή και ευελιξία. Παράλληλα, η αβεβαιότητα για τη συνέχιση και τη μονιμότητα του προγράμματος, οι συχνές ελλείψεις χρηματοδότησης και η σταδιακή μείωση του προσωπικού δημιούργησαν συχνά συνθήκες έντονης πίεσης.
Πολλές φορές οι εργαζόμενοι κλήθηκαν να ανταποκριθούν σε αιτήματα που ξεπερνούσαν τα όρια του θεσμικού τους ρόλου. Ωστόσο, η ανάγκη των κατοίκων της Άνδρου δεν χωρούσε πάντοτε σε κανονισμούς και πρωτόκολλα. Έτσι, το «Βοήθεια στο Σπίτι» βρέθηκε συχνά να αποτελεί τον μοναδικό σταθερό πρωτοβάθμιο φορέα υποστήριξης στην κοινότητα, προσπαθώντας να καλύψει κάθε ανάγκη με επαγγελματισμό, ανθρωπιά και αίσθημα ευθύνης. Η σημασία της παρουσίας του αναδείχθηκε ακόμη περισσότερο κατά την πρωτόγνωρη περίοδο της πανδημίας COVID-19, όταν οι εργαζόμενοι του προγράμματος παρέμειναν αδιάλειπτα στην πρώτη γραμμή, συνεχίζοντας καθημερινά την επαφή και την υποστήριξη των πλέον ευάλωτων κατοίκων του νησιού. Σε μια εποχή φόβου, αβεβαιότητας και κοινωνικής απομόνωσης, αποτέλεσαν για πολλούς ηλικιωμένους και μοναχικούς ανθρώπους τον μοναδικό σταθερό κρίκο επικοινωνίας, φροντίδας και ανθρώπινης επαφής με την κοινότητα.
Σημαντικό στοιχείο αυτής της διαδρομής υπήρξε πάντα η αυστηρή τήρηση της εχεμύθειας και της διακριτικότητας απέναντι στους ωφελούμενους. Οι επαγγελματίες του προγράμματος καλούνται καθημερινά να εισέρχονται στον πιο προσωπικό χώρο των ανθρώπων, το σπίτι τους, γεγονός που καθιστά τον σεβασμό των προσωπικών δεδομένων και του απορρήτου θεμελιώδη προϋπόθεση για την άσκηση του έργου τους. Η σχέση εμπιστοσύνης που οικοδομήθηκε όλα αυτά τα χρόνια στηρίχθηκε ακριβώς σε αυτή τη δέσμευση: να ακούνε, να στηρίζουν και να φροντίζουν με απόλυτο σεβασμό στην ιδιωτικότητα και την αξιοπρέπεια κάθε ανθρώπου.
Στα χρόνια λειτουργίας του, το πρόγραμμα συνήθως εξυπηρετούσε κατά μέσο όρο περίπου 75 ωφελούμενους σε μηνιαία βάση, ενώ κατά τους θερινούς μήνες ο αριθμός αυξανόταν κατά περίπου 20%, ακολουθώντας την εποχική επιστροφή πολλών κατοίκων στο νησί. Τα τελευταία δύο χρόνια, με την ενίσχυση της υπηρεσίας από τρίτη ψυχολόγο και την προσπάθεια κάλυψης των οργανικών κενών από τους ήδη υπάρχοντες εργαζόμενους μέσω κυκλικότητας στο νησί, τα περιστατικά που διαχειρίζονται οι δομές έχουν αυξηθεί σημαντικά, φτάνοντας περίπου τα 120 μηνιαίως, γεγονός που αποτυπώνει τόσο τις αυξανόμενες ανάγκες της τοπικής κοινωνίας όσο και την εμπιστοσύνη που έχει κερδίσει το πρόγραμμα όλα αυτά τα χρόνια.
Παράλληλα, οι εργαζόμενοι όλων των ειδικοτήτων συνεχίζουν να επιμορφώνονται και να εκπαιδεύονται συστηματικά σε σύγχρονα ζητήματα κοινωνικής φροντίδας, ψυχικής υγείας, γηριατρικής υποστήριξης, προστασίας ευάλωτων ομάδων και δεοντολογίας. Η συνεχής κατάρτιση αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της φιλοσοφίας του προγράμματος, ενισχύοντας την επιστημονική επάρκεια και την αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων προς όφελος των πολιτών. Τα τελευταία χρόνια μάλιστα οι δράσεις της δομής επεκτάθηκαν και σε άλλα πλαίσια, ξεφεύγοντας αυστηρά από το οριοθετημένο πλαίσιο φροντίδας ατόμων τρίτης ηλικίας και ΑμεΑ, με συστηματική παρουσία των επαγγελματιών Ψυχικής Υγείας του προγράμματος στους Παιδικούς Σταθμούς του νησιού για παροχή συμβουλευτικών και υποστηρικτικών υπηρεσιών, αλλά και στις Ομάδες Προστασίας Ανηλίκων (ΟΠΑ) σε συνεργασία με τις κοινωνικές λειτουργούς του Κέντρου Κοινότητας.
Καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη μακρόχρονη διαδρομή έπαιξαν οι συνεργασίες που αναπτύχθηκαν με φορείς και οργανισμούς του νησιού. Πολύτιμη υπήρξε η στήριξη του Δήμου Άνδρου του Κέντρου Κοινότητας, με την αμέριστη συμπαράσταση και συνεργασία των δύο κοινωνικών λειτουργών, καθώς και, του Κέντρου Υγείας, της Κινητής Μονάδας Ψυχικής Υγείας (ΕΠΑΨΥ), του Φιλανθρωπικού Συλλόγου Αποικίων, των Ιδρυμάτων Δημητρίου και Λιλίκας Μωραΐτη και του Εμπειρίκειου Γηροκομείου, το οποίο επί σειρά ετών προσφέρει δωρεάν σίτιση σε ανθρώπους που έχουν ανάγκη. Οι συνεργασίες αυτές απέδειξαν ότι η ψυχοκοινωνική φροντίδα είναι υπόθεση συλλογική και ότι τα καλύτερα αποτελέσματα γεννιούνται όταν οι δυνάμεις της κοινότητας ενώνονται.
Κοιτάζοντας πίσω, το «Βοήθεια στο Σπίτι» στην Άνδρο δεν είναι απλώς μια κοινωνική υπηρεσία με αριθμούς, στατιστικά στοιχεία και διοικητικές πράξεις. Είναι χιλιάδες διαδρομές σε κάθε γωνιά του νησιού, αμέτρητα χτυπήματα σε πόρτες ανθρώπων που περίμεναν βοήθεια, στήριξη και συντροφιά. Είναι οι ιστορίες των ηλικιωμένων που παρέμειναν στο σπίτι τους με αξιοπρέπεια, των οικογενειών που ένιωσαν ασφάλεια και των επαγγελματιών που, παρά τις δυσκολίες, συνέχισαν να υπηρετούν έναν σκοπό μεγαλύτερο από τους ίδιους.
Το Βοήθεια στο Σπίτι δεν είναι απλώς μια υπηρεσία. Είναι παρουσία, σχέση, ευθύνη και πάνω απ' όλα μια έμπρακτη υπενθύμιση ότι κανείς δεν πρέπει να μένει μόνος, αποδεικνύοντας ότι η φροντίδα, όταν προσφέρεται με συνέπεια, επιστημονική επάρκεια, σεβασμό και αγάπη, μπορεί να γίνει ο πιο σταθερός δεσμός μιας ολόκληρης κοινωνίας. Και αν σήμερα κάποιος αναρωτηθεί τι απέγινε εκείνο το παραμύθι που ξεκίνησε το 2003, η απάντηση είναι απλή: δεν τελείωσε ποτέ! Συνεχίζει να γράφεται καθημερινά στους δρόμους, στις γειτονιές και στα σπίτια της Άνδρου, πίσω από κάθε πόρτα που ανοίγει και κάθε άνθρωπο που ψιθυρίζει με ανακούφιση μέσα στη μοναξιά του:
«Ήρθαν τα παιδιά από το Βοήθεια στο Σπίτι…»
«Υπάρχουν άνθρωποι που δεν μετρούν τον χρόνο με το ρολόι.
Τον μετρούν με τις επισκέψεις εκείνων που δεν τους ξέχασαν.»
Οι Ψυχολόγοι του Προγράμματος
«Βοήθεια στο Σπίτι» Άνδρου:
Καραμφίλ Αννετα . Αν Προϊσταμένη Τμήματος Πρόνοιας Δήμου Άνδρου - Συντονίστρια ΒΣΣ Υδρούσας Άνδρου τηλ.22820-22021
-
Κατσίκη Μαργαρώ (Συντονίστρια ΒΣΣ Χώρας Άνδρου 2282060263)
Στάμου Μιρέλλα (Συντονίστρια ΒΣΣ Κορθίου Άνδρου 2282360327)
Email: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
